Zakażenia pasożytnicze u dzieci mogą przebiegać bezobjawowo albo powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego, skóry i układu nerwowego. Objawy zależą od rodzaju pasożyta oraz intensywności zakażenia. Swędzenie okolicy odbytu wskazuje przede wszystkim na owsicę, natomiast przewlekła biegunka i tłuszczowe stolce mogą występować przy giardiozie. Sam ból brzucha lub brak apetytu nie wystarczają jednak do rozpoznania pasożytów.
Dzieci są szczególnie narażone na zakażenia ze względu na częsty kontakt z rówieśnikami, zabawę w piasku oraz wkładanie rąk i przedmiotów do ust. Do zakażenia może dojść także przez skażoną wodę, niedokładnie umyte produkty spożywcze lub kontakt z powierzchnią, na której znajdują się jaja albo cysty pasożytów.
Jakie pasożyty najczęściej występują u dzieci?
Jednym z najczęściej rozpoznawanych zakażeń pasożytniczych wieku dziecięcego jest owsica. Owsiki łatwo rozprzestrzeniają się w przedszkolach, szkołach oraz między domownikami. Samica pasożyta składa jaja na skórze w okolicy odbytu, przede wszystkim nocą. Powoduje to charakterystyczny świąd i ułatwia przenoszenie jaj na dłonie, pościel, ubrania oraz zabawki.
U dzieci może wystąpić także giardioza wywoływana przez pierwotniaka Giardia. Do zakażenia dochodzi między innymi po połknięciu skażonej wody lub przez kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami. Glistnica, tasiemczyca i inne robaczyce są możliwe, ale ich częstość oraz ryzyko zależą od warunków higienicznych, sposobu odżywiania i odbytych podróży.
Jakie objawy mogą wskazywać na pasożyty u dziecka?
Objawy zakażenia pasożytniczego nie zawsze dotyczą wyłącznie przewodu pokarmowego. Owsica może przede wszystkim zaburzać sen i wpływać na zachowanie dziecka, natomiast giardioza częściej powoduje przedłużające się dolegliwości jelitowe. Część zakażeń przebiega bez widocznych symptomów.
Do możliwych objawów należą:
- świąd i zaczerwienienie okolicy odbytu, szczególnie wieczorem i nocą;
- niespokojny sen, częste wybudzanie się i rozdrażnienie;
- widoczne w okolicy odbytu lub w kale cienkie, białe owsiki;
- nawracające bóle i skurcze brzucha;
- biegunka, wzdęcia, nadmierne oddawanie gazów lub nudności;
- tłuszczowe, jasne i nieprzyjemnie pachnące stolce;
- zmniejszony apetyt, osłabienie lub spadek masy ciała;
- podrażnienie skóry powstające na skutek drapania;
- objawy odwodnienia przy nasilonej biegunce.
Zgrzytanie zębami, podkrążone oczy, częste sięganie po słodycze czy nieprzyjemny zapach z ust bywają przypisywane pasożytom, ale nie są swoistymi objawami zakażenia. Mogą mieć wiele innych przyczyn. Nie powinny stanowić podstawy do samodzielnego podawania dziecku leków przeciwpasożytniczych.
Jak objawia się owsica u dzieci?
Najbardziej charakterystycznym objawem owsicy jest intensywny świąd odbytu nasilający się nocą. Dziecko może często się budzić, drapać i być rozdrażnione w ciągu dnia. U dziewczynek pasożyty mogą przemieszczać się w okolice sromu, wywołując świąd i miejscowe podrażnienie.
Silne drapanie może prowadzić do uszkodzenia skóry i wtórnego zakażenia bakteryjnego. Owsiki przypominają krótkie, cienkie, białe nitki. Można je czasami zauważyć w okolicy odbytu wieczorem lub kilka godzin po zaśnięciu dziecka, a także na bieliźnie albo w stolcu.
Jakie objawy daje Giardia?
Giardioza może powodować wodnistą biegunkę, bóle brzucha, wzdęcia, nudności i gazy. Charakterystyczne bywają cuchnące, tłuszczowe stolce, które mogą unosić się na powierzchni wody. U części dzieci zakażenie nie powoduje żadnych objawów.
Przedłużająca się giardioza może prowadzić do zaburzeń wchłaniania, osłabienia, utraty masy ciała oraz gorszego przyrostu masy ciała. Biegunka zwiększa również ryzyko odwodnienia, szczególnie u niemowląt i małych dzieci. Informacje o przebiegu zakażenia przedstawia Centers for Disease Control and Prevention.
Jak sprawdzić, czy dziecko ma pasożyty?
Rodzaj badania dobiera się do podejrzewanego zakażenia. W przypadku owsicy stosuje się wymaz z okolicy odbytu lub test z przezroczystą taśmą. Materiał należy pobrać rano, przed skorzystaniem z toalety, umyciem dziecka i zmianą bielizny. Dla zwiększenia prawdopodobieństwa wykrycia jaj badanie może być wykonywane przez trzy kolejne poranki.
Badanie kału jest przydatne między innymi przy podejrzeniu giardiozy oraz niektórych robaczyc jelitowych. Lekarz może zalecić przekazanie więcej niż jednej próbki, ponieważ pasożyty nie zawsze są wydalane równomiernie. Wynik powinien być interpretowany razem z objawami, wywiadem dotyczącym podróży, kontaktem ze skażoną wodą i sytuacją epidemiologiczną w otoczeniu dziecka.
Czy można odrobaczać dziecko profilaktycznie?
Leków przeciwpasożytniczych nie należy podawać dziecku „na wszelki wypadek”. Poszczególne preparaty działają na określone pasożyty, mają ograniczenia wiekowe i mogą wywoływać działania niepożądane. Leczenie powinno zostać dobrane na podstawie rozpoznania lub uzasadnionego podejrzenia zakażenia.
W przypadku owsicy często konieczne jest jednoczesne leczenie domowników oraz powtórzenie dawki leku po czasie wskazanym przez lekarza lub w ulotce preparatu. Ma to znaczenie, ponieważ stosowane leki zwalczają pasożyty, ale nie zawsze niszczą ich jaja. Niezbędne jest również dokładne mycie rąk, krótkie obcięcie paznokci, poranny prysznic oraz częsta zmiana bielizny, ręczników i pościeli.
Kiedy zgłosić się z dzieckiem do lekarza?
Konsultacja z pediatrą jest wskazana, gdy objawy utrzymują się, nawracają lub powodują pogorszenie samopoczucia dziecka. Pilnej oceny wymagają silny ból brzucha, uporczywe wymioty, krew w stolcu, znaczne osłabienie, wysoka gorączka, wzdęty brzuch oraz objawy odwodnienia, takie jak suchość w ustach, rzadsze oddawanie moczu i nadmierna senność.
Do lekarza należy zgłosić się także przy spadku masy ciała, zahamowaniu wzrastania albo długotrwałej biegunce. Takie objawy mogą mieć związek z zakażeniem pasożytniczym, ale występują również w przebiegu innych chorób wymagających odmiennego leczenia.
Źródła
Centers for Disease Control and Prevention. (2024). About pinworm infection. https://www.cdc.gov/pinworm/about/
Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Diagnosing pinworms. https://www.cdc.gov/pinworm/diagnosing/
Centers for Disease Control and Prevention. (2023). Symptoms of Giardia infection. https://www.cdc.gov/giardia/signs-symptoms/
Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Mońkach. (b.d.). Owsica – owsiki u dzieci. Portal Gov.pl.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z pediatrą ani diagnostyki laboratoryjnej.
ksai
Niniejszy materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje profesjonalnej diagnozy, porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. W przypadku pytań dotyczących zdrowia, bezpieczeństwa lub higieny zawsze skontaktuj się z odpowiednim lekarzem lub instytucją.