Krztusiec, znany także jako koklusz, to choroba zakaźna, która przez wiele lat wydawała się być pod kontrolą dzięki szczepieniom. Niestety, od 2024 roku w Europie i w Polsce obserwuje się gwałtowny wzrost liczby zachorowań, który specjaliści określają wręcz mianem epidemii. Skąd ten powrót choroby, które regiony są najbardziej dotknięte i jakie obecnie obowiązują zalecenia dotyczące szczepień?
Ogniska krztuśca w Europie
Wzrost liczby przypadków nie dotyczy wyłącznie Polski. W 2024 roku ogniska krztuśca odnotowano m.in. w Czechach, Chorwacji, Grecji, Belgii, Danii, Hiszpanii, Szwecji i Norwegii. W wielu krajach europejskich krztusiec znów stał się jedną z najczęściej rejestrowanych chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Epidemiolodzy ostrzegają, że mamy do czynienia z cyklicznym powrotem tej choroby, potęgowanym przez wygasającą odporność po szczepieniach i spadki wyszczepialności w niektórych grupach wiekowych.
Sytuacja w Polsce
Od stycznia do połowy września 2024 roku w Polsce zgłoszono już ponad 14 500 przypadków krztuśca, co daje zapadalność na poziomie 38,7 przypadków na 100 000 mieszkańców. To aż 26-krotny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim. Najwięcej zachorowań występuje u dzieci w wieku 10–14 lat, ale również u maluchów poniżej 4. roku życia i młodzieży. Odnotowano także przypadki śmiertelne – w tym noworodka, który był zbyt mały, aby zostać zaszczepionym. Ponad 1 700 osób wymagało hospitalizacji.
| Wskaźnik | Dane (Polska 2024) |
|---|---|
| Liczba zgłoszonych przypadków | 14 500+ |
| Zapadalność (na 100 000 mieszkańców) | 38,7 |
| Liczba hospitalizacji | ponad 1 700 |
| Przypadki śmiertelne | ≥1 (w tym noworodek) |
| Najczęściej chorują | dzieci 10–14 lat, niemowlęta <4 r.ż., młodzież |
Dlaczego choroba wraca?
Przyczyn gwałtownego wzrostu jest kilka. Po pierwsze, odporność po szczepieniach nie jest dożywotnia i po kilku latach może zanikać. Po drugie, część rodziców odmawia szczepień na krztusiec u swoich dzieci lub opóźnia ich podanie, co prowadzi do tworzenia się luk w odporności populacyjnej. Dodatkowo szczepionki bezkomórkowe, które są dziś powszechnie stosowane, choć bezpieczniejsze i lepiej tolerowane, mogą zapewniać krótszą ochronę niż dawniej używane szczepionki pełnokomórkowe. Wreszcie, krztusiec ma naturalne cykle epidemiczne – co kilka lat liczba zachorowań gwałtownie rośnie.
Obecne zalecenia szczepień
W Polsce obowiązuje Program Szczepień Ochronnych, który przewiduje szczepienia dzieci w 2., 3–4., 5–6. i 16–18. miesiącu życia, a następnie dawki przypominające w 6. i 14. roku życia. Od 15 października 2024 roku wprowadzono także bezpłatne szczepienia Tdap dla kobiet w ciąży między 27. a 36. tygodniem ciąży, aby chronić noworodki przed ciężkim przebiegiem choroby. Zaleca się także, aby dorośli powtarzali dawkę przypominającą co 10 lat – szczególnie osoby pracujące w ochronie zdrowia oraz ci, którzy mają bliski kontakt z niemowlętami.
Dlaczego krztusiec jest tak groźny?
Krztusiec jest wyjątkowo zaraźliwy – jedna osoba może zakazić nawet kilkanaście innych. Początkowo przypomina przeziębienie, ale szybko pojawiają się napadowe, długotrwałe ataki kaszlu, które mogą prowadzić do wymiotów, wyczerpania, a u niemowląt do bezdechu. Najmłodsi pacjenci są najbardziej zagrożeni powikłaniami, takimi jak zapalenie płuc, drgawki czy uszkodzenia mózgu. Właśnie dlatego specjaliści podkreślają, że szczepienia są kluczową formą ochrony zarówno dla dzieci, jak i dorosłych.
Podsumowanie
Epidemia krztuśca to poważne wyzwanie zdrowia publicznego. Wzrost zachorowań w Polsce i w innych krajach Europy pokazuje, jak łatwo choroby zakaźne mogą wracać, gdy zaniedbuje się szczepienia. Najlepszą ochroną pozostaje regularne podawanie dawek przypominających, a także szczepienie kobiet w ciąży, które chroni najbardziej narażone – noworodki. Warto pamiętać, że krztusiec nie jest łagodnym „kaszlem”, lecz chorobą, która w najcięższych przypadkach zagraża życiu.
Źródła:
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Przyczyny wzrostu zachorowań na krztusiec w Polsce
- Ministerstwo Zdrowia – komunikat o bezpłatnych szczepieniach Tdap
- Diag.pl – Czy grozi nam epidemia krztuśca?
- PZH – informacje o szczepieniach przeciw krztuścowi
- WSSE Poznań – informacje o krztuścu
ksai, fot. Myriams Fotos/pexels
Niniejszy materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje profesjonalnej diagnozy, porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. W przypadku pytań dotyczących zdrowia, bezpieczeństwa lub higieny zawsze skontaktuj się z odpowiednim lekarzem lub instytucją.