Źródła zakażenia bakterią Legionella
Bakterie z rodzaju Legionella bytują naturalnie w wodach powierzchniowych i glebach, ale szczególne zagrożenie stanowią sztuczne systemy wodne, które sprzyjają ich namnażaniu. Do zakażenia człowieka dochodzi poprzez wdychanie aerozolu wodnego, zawierającego drobne kropelki skażonej wody. Nie stwierdzono możliwości przenoszenia choroby z człowieka na człowieka. Najczęstsze źródła infekcji obejmują:
- instalacje wodociągowe w budynkach użyteczności publicznej (szpitale, hotele, domy opieki, sanatoria),
- systemy klimatyzacji, wieże chłodnicze i nawilżacze powietrza,
- baseny, jacuzzi i kąpieliska z wodą o temperaturze powyżej 25°C,
- prysznice, fontanny i myjnie samochodowe, w których dochodzi do rozpryskiwania wody.
Jak podkreśla Główny Inspektorat Sanitarny, ryzyko zakażenia wzrasta w przypadku instalacji o słabej konserwacji i nieprawidłowo prowadzonej dezynfekcji. Właśnie dlatego nadzór nad jakością wody w obiektach użyteczności publicznej należy do obowiązkowych zadań sanepidu.
Objawy i przebieg choroby
Legionelloza może mieć dwie postacie kliniczne: łagodną – tzw. gorączkę Pontiac, przypominającą grypę, oraz ciężką postać płucną. Objawy pojawiają się zwykle 2–10 dni po zakażeniu i obejmują:
wysoką gorączkę, kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej, bóle mięśniowe, a niekiedy także biegunkę i zaburzenia neurologiczne. Śmiertelność wśród pacjentów z ciężką postacią wynosi od 5 do 15%, ale u osób starszych i przewlekle chorych może sięgać nawet 30%.
Grupy ryzyka – kto choruje najczęściej?
Choć legionelloza może dotknąć każdą osobę narażoną na kontakt ze skażonym aerozolem wodnym, istnieją grupy szczególnie podatne na ciężki przebieg choroby. Należą do nich:
- osoby starsze (powyżej 50. roku życia),
- pacjenci z przewlekłymi chorobami płuc i układu krążenia,
- osoby z obniżoną odpornością (np. w trakcie leczenia onkologicznego, po przeszczepach),
- palacze i osoby nadużywające alkoholu,
- pacjenci hospitalizowani, zwłaszcza w oddziałach intensywnej terapii.
W badaniach klinicznych wykazano, że mężczyźni chorują częściej niż kobiety, co częściowo wiąże się z częstszymi chorobami współistniejącymi i czynnikami środowiskowymi, takimi jak palenie tytoniu.
Statystyki występowania legionellozy
Zgodnie z raportami European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), w Europie rocznie odnotowuje się ponad 10 tysięcy potwierdzonych przypadków legionellozy, a najwięcej zachorowań występuje w krajach śródziemnomorskich. W Polsce liczba zgłoszeń systematycznie rośnie – w 2015 roku odnotowano zaledwie 47 przypadków, w 2020 roku już 142, a w 2023 roku około 220. Eksperci wskazują, że rzeczywista liczba zakażeń może być znacznie wyższa, ponieważ choroba bywa błędnie diagnozowana jako inne zapalenia płuc.
| Rok | Przypadki w Polsce | Przypadki w Europie |
|---|---|---|
| 2015 | 47 | ok. 7 000 |
| 2020 | 142 | ok. 9 900 |
| 2023 | 220 | ponad 10 000 |
Profilaktyka – zalecenia ekspertów
Zdaniem Państwowej Inspekcji Sanitarnej kluczem do ograniczenia ryzyka zachorowań jest prawidłowe utrzymywanie i nadzorowanie instalacji wodnych. Do najważniejszych działań profilaktycznych należą:
- utrzymywanie odpowiedniej temperatury wody – powyżej 55°C dla wody ciepłej i poniżej 20°C dla zimnej,
- regularne czyszczenie i dezynfekcja pryszniców, kranów, wież chłodniczych i klimatyzatorów,
- okresowe płukanie instalacji wodociągowych, zwłaszcza w budynkach nieużytkowanych przez dłuższy czas,
- stosowanie odpowiednich biocydów i środków chemicznych dopuszczonych do obrotu,
- monitorowanie jakości wody w obiektach użyteczności publicznej – sanepid podkreśla, że szczególną uwagę należy zwracać w szpitalach, domach opieki i sanatoriach.
Badania wykazują, że skuteczna kontrola jakości wody, obejmująca m.in. termiczną dezynfekcję instalacji, może zmniejszyć ryzyko rozwoju bakterii Legionella nawet o 80%. GIS przypomina, że zarządcy budynków i administratorzy obiektów publicznych są prawnie zobowiązani do monitorowania jakości wody i wdrażania procedur zapobiegawczych.
Komentarz ekspertów
Eksperci Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – PIB zwracają uwagę, że w Polsce rośnie świadomość zagrożeń związanych z legionellozą, ale nadal brakuje systematycznych badań przesiewowych w mniejszych obiektach, takich jak hotele czy prywatne baseny. Profilaktyka jest zdecydowanie tańsza niż koszty hospitalizacji pacjentów, które w przypadku ciężkich zakażeń mogą sięgać kilkudziesięciu tysięcy złotych na osobę.
Podsumowanie
Legionelloza to choroba, której można skutecznie zapobiegać dzięki odpowiedniej konserwacji instalacji wodnych, kontroli jakości wody oraz edukacji osób odpowiedzialnych za zarządzanie budynkami. Szczególną uwagę należy zwracać na ochronę osób starszych, przewlekle chorych i pacjentów hospitalizowanych, którzy stanowią największą grupę ryzyka. Rekomendacje sanepidu i międzynarodowych instytucji wskazują jednoznacznie: regularna dezynfekcja i monitorowanie instalacji wodnych to najważniejsze narzędzie w walce z legionellozą.
Źródła
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy: www.pzh.gov.pl
- Główny Inspektorat Sanitarny: www.gov.pl/web/gis
- European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) – raporty epidemiologiczne
- WHO: Legionellosis – Factsheet
Najważniejsze zalecenia Sanepidu dotyczące profilaktyki legionellozy
- Utrzymuj temperaturę wody: ciepła powyżej 55°C, zimna poniżej 20°C.
- Regularnie czyść i dezynfekuj prysznice, krany, klimatyzatory i urządzenia wytwarzające aerozol wodny.
- Płucz instalacje wodociągowe w budynkach nieużywanych przez dłuższy czas.
- Monitoruj jakość wody w szpitalach, hotelach, sanatoriach i innych obiektach użyteczności publicznej.
- Stosuj środki biobójcze dopuszczone do obrotu zgodnie z przepisami i instrukcjami producenta.
Źródło: Główny Inspektorat Sanitarny
ksai, fot. pixabay/geralt
Niniejszy materiał ma charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje profesjonalnej diagnozy, porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. W przypadku pytań dotyczących zdrowia, bezpieczeństwa lub higieny zawsze skontaktuj się z odpowiednim lekarzem lub instytucją.